Sacred Texts  Hinduism  Mahabharata  Index  Book 5 Index  Previous  Next 

Book 5 in English

The Mahabharata in Sanskrit

Book 5
Chapter 154

  1 [ज]
      आपगेयं महात्मानं भीष्मं शस्त्रभृतां वरम
      पितामहं भारतानां धवजं सर्वमहीक्षिताम
  2 बृहस्पतिसमं बुथ्ध्या कषमया पृदिवीसमम
      समुथ्रम इव गाम्भीर्ये हिमवन्तम इव सदितम
  3 परजापतिम इवौथार्ये तेजसा भास्करॊपमम
      महेन्थ्रम इव शत्रूणां धवंसनं शरवृष्टिभिः
  4 रणयज्ञे परतिभये सवाभीले लॊमहर्षणे
      थीक्षितं चिररात्राय शरुता राजा युधिष्ठिरः
  5 किम अब्रवीन महाबाहुः सर्वधर्मविशारथः
      भीमसेनार्जुनौ वापि कृष्णॊ वा परत्यपथ्यत
  6 आपथ धर्मार्दकुशलॊ महाबुथ्धिर युधिष्ठिरः
      सर्वान भरातॄन समानीय वासुथेवं च सात्वतम
      उवाच वथतां शरेष्ठः सान्त्वपूर्वम इथं वचः
  7 पर्याक्रामत सैन्यानि यत तास तिष्ठत थंशिताः
      पितामहेन वॊ युथ्धं पूर्वम एव भविष्यति
      तस्मात सप्तसु सेनासु परणेतॄन मम पश्यत
  8 यदार्हति भवान वक्तुम अस्मिन काल उपस्दिते
      तदेथम अर्दवथ वाक्यम उक्तं ते भरतर्षभ
  9 रॊचते मे महाबाहॊ करियतां यथ अनन्तरम
      नायकास तव सेनायाम अभिषिच्यन्तु सप्त वै
  10 ततॊ थरुपथम आनाय्य विराटं शिनिपुंगवम
     धृष्टथ्युम्नं च पाञ्चाल्यं धृष्टकेतुं च पार्दिवम
     शिखण्डिनं च पाञ्चाल्यं सहथेवं च मागधम
 11 एतान सप्त महैष्वासान वीरान युथ्धाभिनन्थिनः
     सेना परणेतॄन विधिवथ अभ्यषिञ्चथ युधिष्ठिरः
 12 सर्वसेनापतिं चात्र धृष्टथ्युम्नम उपाथिशत
     थरॊणान्त हेतॊर उत्पन्नॊ य इथ्धाञ जातवेथसः
 13 सर्वेषाम एव तेषां तु समस्तानां महात्मनाम
     सेनापतिपतिं चक्रे गुडाकेशं धनंजयम
 14 अर्जुनस्यापि नेता च संयन्ता चव वाजिनाम
     संकर्षणानुजः शरीमान महाबुथ्धिर जनार्थनः
 15 तथ थृष्ट्वॊपस्दितं युथ्धं समासन्नं महात्ययम
     पराविशथ भवनं राज्ञः पाण्डवस्य हलायुधः
 16 सहाक्रूरप्रभृतिभिर गथ साम्बॊल्मुकाथिभिः
     रौक्मिणेयाहुक सुतैश चारुथेष्ण पुरॊगमैः
 17 वृष्णिमुख्यैर अभिगतैर वयाघ्रैर इव बलॊत्कटैः
     अभिगुप्तॊ महाबाहुर मरुथ्भिर इव वासवः
 18 नीलकौशेय वसनः कौलास शिखरॊपमः
     सिंहखेल गतिः शरीमान मथरक्तान्त लॊचनः
 19 तं थृष्ट्वा धर्मराजश च केशवश च महाथ्युतिः
     उथतिष्ठत तथा पार्दॊ भीमकर्मा वृकॊथरः
 20 गाण्डीवधन्वा ये चान्ये राजानस तत्र के चन
     पूजयां चक्रुर अभ्येत्य ते सम सर्वे हलायुधम
 21 ततस तं पाण्डवॊ राजा करे पस्पर्श पाणिना
     वासुथेव पुरॊगास तु सर्व एवाभ्यवाथयन
 22 विराटथ्रुपथौ वृथ्धाव अभिवाथ्य हलायुधः
     युधिष्ठिरेण सहित उपाविशथ अरिंथमः
 23 ततस तेषूपविष्टेषु पार्दिवेषु समन्ततः
     वासुथेवम अभिप्रेक्ष्य रौहिणेयॊ ऽभयभाषत
 24 भवितायं महारौथ्रॊ थारुणः पुरुषक्षयः
     थिष्टम एतथ धरुवं मन्ये न शक्यम अतिवर्तितुम
 25 अस्माथ युथ्धात समुत्तीर्णान अपि वः ससुहृज्जनान
     अरॊगान अक्षतैर थेहैः पश्येयम इति मे मतिः
 26 समेतं पार्दिवं कषत्रं कालपक्वम असंशयम
     विमर्थः सुमहान भावी मांसशॊणितकर्थमः
 27 उक्तॊ मया वासुथेवः पुनः पुनर उपह्वरे
     संबन्धिषु समां वृत्तिं वर्तस्व मधुसूथन
 28 पाण्डवा हि यदास्माकं तदा थुर्यॊधनॊ नृपः
     तस्यापि करियतां युक्त्या सपर्येति पुनः पुनः
 29 तच च मे नाकरॊथ वाक्यं तवथर्दे मधुसूथनः
     निविष्टः सर्वभावेन धनंजयम अवेक्ष्य च
 30 धरुवॊ जयः पाण्डवानाम इति मे निश्चिता मतिः
     तदा हय अभिनिवेशॊ ऽयं वासुथेवस्य भारत
 31 न चाहम उत्सहे कृष्णम ऋते लॊकम उथीक्षितुम
     ततॊ ऽहम अनुवर्तामि केषवस्य चिकीर्षितम
 32 उभौ शिष्यौ हि मे वीरौ गथायुथ्धविशारथौ
     तुल्यस्नेहॊ ऽसम्य अतॊ भीमे तदा थुर्यॊधने नृपे
 33 तस्माथ यास्यामि तीर्दानि सरस्वत्यानिषेवितुम
     न हि शक्ष्यामि कौरव्यान नश्यमानान उपेक्षितुम
 34 एवम उक्त्वा महाबाहुर अनुज्ञातश च पाण्डवैः
     तीर्दयात्रां ययौ रामॊ निवर्त्य मधुसूथनम
  1 [j]
      āpageyaṃ mahātmānaṃ bhīṣmaṃ śastrabhṛtāṃ varam
      pitāmahaṃ bhāratānāṃ dhvajaṃ sarvamahīkṣitām
  2 bṛhaspatisamaṃ buddhyā kṣamayā pṛthivīsamam
      samudram iva gāmbhīrye himavantam iva sthitam
  3 prajāpatim ivaudārye tejasā bhāskaropamam
      mahendram iva śatrūṇāṃ dhvaṃsanaṃ śaravṛṣṭibhiḥ
  4 raṇayajñe pratibhaye svābhīle lomaharṣaṇe
      dīkṣitaṃ cirarātrāya śrutā rājā yudhiṣṭhiraḥ
  5 kim abravīn mahābāhuḥ sarvadharmaviśāradaḥ
      bhīmasenārjunau vāpi kṛṣṇo vā pratyapadyata
  6 āpad dharmārthakuśalo mahābuddhir yudhiṣṭhiraḥ
      sarvān bhrātṝn samānīya vāsudevaṃ ca sātvatam
      uvāca vadatāṃ śreṣṭhaḥ sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ
  7 paryākrāmata sainyāni yat tās tiṣṭhata daṃśitāḥ
      pitāmahena vo yuddhaṃ pūrvam eva bhaviṣyati
      tasmāt saptasu senāsu praṇetṝn mama paśyata
  8 yathārhati bhavān vaktum asmin kāla upasthite
      tathedam arthavad vākyam uktaṃ te bharatarṣabha
  9 rocate me mahābāho kriyatāṃ yad anantaram
      nāyakās tava senāyām abhiṣicyantu sapta vai
  10 tato drupadam ānāyya virāṭaṃ śinipuṃgavam
     dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyaṃ dhṛṣṭaketuṃ ca pārthivam
     śikhaṇḍinaṃ ca pāñcālyaṃ sahadevaṃ ca māgadham
 11 etān sapta mahaiṣvāsān vīrān yuddhābhinandinaḥ
     senā praṇetṝn vidhivad abhyaṣiñcad yudhiṣṭhiraḥ
 12 sarvasenāpatiṃ cātra dhṛṣṭadyumnam upādiśat
     droṇānta hetor utpanno ya iddhāñ jātavedasaḥ
 13 sarveṣām eva teṣāṃ tu samastānāṃ mahātmanām
     senāpatipatiṃ cakre guḍākeśaṃ dhanaṃjayam
 14 arjunasyāpi netā ca saṃyantā cava vājinām
     saṃkarṣaṇānujaḥ śrīmān mahābuddhir janārdanaḥ
 15 tad dṛṣṭvopasthitaṃ yuddhaṃ samāsannaṃ mahātyayam
     prāviśad bhavanaṃ rājñaḥ pāṇḍavasya halāyudhaḥ
 16 sahākrūraprabhṛtibhir gada sāmbolmukādibhiḥ
     raukmiṇeyāhuka sutaiś cārudeṣṇa purogamaiḥ
 17 vṛṣṇimukhyair abhigatair vyāghrair iva balotkaṭaiḥ
     abhigupto mahābāhur marudbhir iva vāsavaḥ
 18 nīlakauśeya vasanaḥ kaulāsa śikharopamaḥ
     siṃhakhela gatiḥ śrīmān madaraktānta locanaḥ
 19 taṃ dṛṣṭvā dharmarājaś ca keśavaś ca mahādyutiḥ
     udatiṣṭhat tadā pārtho bhīmakarmā vṛkodaraḥ
 20 gāṇḍīvadhanvā ye cānye rājānas tatra ke cana
     pūjayāṃ cakrur abhyetya te sma sarve halāyudham
 21 tatas taṃ pāṇḍavo rājā kare pasparśa pāṇinā
     vāsudeva purogās tu sarva evābhyavādayan
 22 virāṭadrupadau vṛddhāv abhivādya halāyudhaḥ
     yudhiṣṭhireṇa sahita upāviśad ariṃdamaḥ
 23 tatas teṣūpaviṣṭeṣu pārthiveṣu samantataḥ
     vāsudevam abhiprekṣya rauhiṇeyo 'bhyabhāṣata
 24 bhavitāyaṃ mahāraudro dāruṇaḥ puruṣakṣayaḥ
     diṣṭam etad dhruvaṃ manye na śakyam ativartitum
 25 asmād yuddhāt samuttīrṇān api vaḥ sasuhṛjjanān
     arogān akṣatair dehaiḥ paśyeyam iti me matiḥ
 26 sametaṃ pārthivaṃ kṣatraṃ kālapakvam asaṃśayam
     vimardaḥ sumahān bhāvī māṃsaśoṇitakardamaḥ
 27 ukto mayā vāsudevaḥ punaḥ punar upahvare
     saṃbandhiṣu samāṃ vṛttiṃ vartasva madhusūdana
 28 pāṇḍavā hi yathāsmākaṃ tathā duryodhano nṛpaḥ
     tasyāpi kriyatāṃ yuktyā saparyeti punaḥ punaḥ
 29 tac ca me nākarod vākyaṃ tvadarthe madhusūdanaḥ
     niviṣṭaḥ sarvabhāvena dhanaṃjayam avekṣya ca
 30 dhruvo jayaḥ pāṇḍavānām iti me niścitā matiḥ
     tathā hy abhiniveśo 'yaṃ vāsudevasya bhārata
 31 na cāham utsahe kṛṣṇam ṛte lokam udīkṣitum
     tato 'ham anuvartāmi keṣavasya cikīrṣitam
 32 ubhau śiṣyau hi me vīrau gadāyuddhaviśāradau
     tulyasneho 'smy ato bhīme tathā duryodhane nṛpe
 33 tasmād yāsyāmi tīrthāni sarasvatyāniṣevitum
     na hi śakṣyāmi kauravyān naśyamānān upekṣitum
 34 evam uktvā mahābāhur anujñātaś ca pāṇḍavaiḥ
     tīrthayātrāṃ yayau rāmo nivartya madhusūdanam


Next: Chapter 155